Pod koniec grudnia z misji w jednym z najsłabiej poznanych regionów południowego Peru powrócił archeolog profesor Józef Szykulski i trójka jego studentów.
Była to kolejna wyprawa w ramach projektu badawczego Rio Tambo, prowadzonego od 2008 roku przez Uniwersytet Wrocławski we współpracy z Uniwersytetem Katolickim Santa Maria w Arequipie i peruwiańskimi służbami archeologiczno-konserwatorskimi. We wrześniu 2009 r. w trudno dostępne rejony dorzecza Tambo z Józefem Szykulskim, który jest od 15 lat także profesorem uniwersytetu w Arequipie, pojechali nasi studenci archeologii: Szymon Hełmecki, Agnieszka Piłat i Katarzyna Zadworna.
– Nasze prace koncentrowały się tym razem w górnym biegu Rio Tambo, począwszy od znajdujących się na wysokości 5100 m n.p.m. źródeł rzeki aż po leżące na 2500 m n.p.m. subtropikalne doliny. Jest to obszar o fascynujących, a zarazem budzących respekt pejzażach, bogatej florze i faunie, jednakże wyjątkowo trudny do prowadzenia badań. Brak jakichkolwiek połączeń komunikacyjnych stwarza duże problemy z zaopatrzeniem ekspedycji, a organizm ludzki źle znosi wahania temperatur wynikające z dużych różnic wysokości. Moja ekipa była jednak doskonale przygotowana i niezwykle zaangażowana. Udało nam się poczynić wiele ustaleń dotyczących historii osadnictwa na tym terenie, począwszy od pojawienia się pierwszych grup zbieracko-łowieckich w schyłkowym plejstocenie aż po ekspansję Inków i początek epoki kolonialnej. Pobraliśmy też materiały stanowiące podstawę do analiz następujących z biegiem czasu zmian środowiskowych – relacjonuje kierownik ekspedycji prof. Józef Szykulski.
– Surowe warunki klimatyczne przez długi okres hamowały rozwój osadnictwa stałego w najwyżej 
położonych regionach górskich, dzięki temu udało się nam zlokalizować pozostałości szeregu dobrze zachowanych obozowisk epoki preceramicznej wraz z olbrzymią ilością narzędzi kamiennych oraz odpadów z ich produkcji. Większość obozowisk znajdowała się w obrębie nisz skalnych, na ścianach których mogliśmy często oglądać pozostałości paleoindiańskich malowideł – opowiada profesor.
- W tym samym czasie w niżej położonej części obszaru badań na wysokości około 3000 m n.p.m. przeprowadzono prace rozpoznawczo-dokumentacyjne w obrębie inkaskiego tambo. W archeologii Peru słowem tambo określa się ufortyfikowane centrum osadnicze, pełniące w danym regionie rolę głównego ośrodka administracyjnego Imperium Tawantinsuyu (Inków) – dodaje.
Pod koniec wyprawy w grudniu 2009, wrocławska ekipa przeniosła się z górnego dorzecza Tambo w okolice ujścia rzeki do Pacyfiku:
– Prowadziliśmy wykopaliska na rozległym prekolumbijskim cmentarzysku w El Piño, znajdującym się na stokach wyniesienia Banduría. Panują tam ekstremalnie suche warunki. Dzięki temu doskonale zachowały się zarówno szczątki ludzkie, jak i wykonane z materii organicznej elementy wyposażenia grobowego. Mumie owinięte w całuny grobowe, biżuteria, malowane naczynia, wyroby tekstylne i plecionkarskie, które odnaleźliśmy, w większości pochodzą z ok. 900-1450 n.e. i przypisywane są kulturze Chiribaya.
– Na szczególną uwagę zasługuje pochówek dziecięcy, który odkryliśmy bezpośrednio obok grobowca młodej kobiety, być może matki. Niezwykle poruszającym był fakt, iż mumia dziecka miała na główce koronę wykonaną z patyków i zdobioną kolorowymi kawałkami wełny. Pieczołowicie ułożone dary grobowe potwierdzały, że osoba chowająca dziecko była z nim silnie związana emocjonalnie – mówi prof. Szykulski.
Projekt Rio Tambo będzie kontynuowany, a po jego zakończeniu ukaże się obszerna publikacja prezentująca rezultaty badań. Prowadzenie tak dużego przedsięwzięcia naukowego jest możliwe dzięki wsparciu finansowemu, które Uniwersytet Wrocławski otrzymał z funduszy unijnych (7 Program Ramowy, Marie Curie Actions) oraz z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Zdjęcia Józef Szykulski:
1. Tambo Poroqueña. Ufortyfikowany ośrodek władzy z okresu panowania Inków
2. Od lewej: Agnieszka, przedstawiciel lokalnych władz, Kasia i Szymon.